witek.sysiak Witold Sysiak

Zmierzch olimpijskich idei

Igrzyska olimpijskie postrzegane sÄ… przez opiniÄ™ spoÅ‚ecznÄ…, jako Å›wiÄ™to sportu, promocja równoÅ›ci wszystkich ludzi, poszanowania ich godnoÅ›ci oraz pokoju. Olimpijskie wartoÅ›ci wyglÄ…dajÄ… dostojnie w Å›wietle reflektorów, jednak gdy tylko oko kamery odwraca siÄ™, ich realizacja pozostawia wiele do życzenia.

Roman Kuznetsov pracowaÅ‚ przy budowie obiektów olimpijskich w Soczi. PochodzÄ…cy z Serbii budowlaniec na znak protestu 17 listopada 2013 roku zaszyÅ‚ sobie usta. ByÅ‚ to sprzeciw wobec pracodawcy, który od dwóch miesiÄ™cy nie wypÅ‚aciÅ‚ mu wynagrodzenia. Relacjonowany na żywo w internecie protest byÅ‚ zarazem najgÅ‚oÅ›niejszym i najbardziej drastycznym przejawem niezgody przeciwko sposobowi, w jaki traktowano pracowników wznoszÄ…cych olimpijskie areny. W grudniu tego samego roku inspekcja przeprowadzona w dziesiÄ™ciu przedsiÄ™biorstwach odpowiedzialnych za budowÄ™ obiektów w Soczi wykazaÅ‚a, że skala nadużyć jest ogromna. Thomas Bach, prezydent MiÄ™dzynarodowego Komitetu Olimpijskiego ujawniÅ‚, że dziÄ™ki kontaktom z Human Rights Watch (HRW), udaÅ‚o siÄ™ wykryć i wydać decyzjÄ™ o wypÅ‚aceniu zalegÅ‚ych pensji na kwotÄ™ 8,34 mln dolarów.

 

Idee a Olimpiada
Organizacja HRW przyznaÅ‚a, że inspekcje zorganizowane tuż przed zakoÅ„czeniem prac budowlanych, którym wsparcia udzieliÅ‚a administracja rzÄ…dowa Rosji, pozwoliÅ‚y odzyskać pensje robotnikom, którzy w przeciwnym wypadku prawdopodobnie nie dostaliby swojego wynagrodzenia. ZastanawiajÄ…ce jest doniesienie HRW, że informowaÅ‚a MKOl o nadużyciach od 2009 roku, a w lutym 2013 roku wydaÅ‚a obszerny raport opisujÄ…cy przykÅ‚ady wykorzystywania napÅ‚ywowych pracowników. Tak późna reakcja ze strony przedstawicieli ruchu olimpijskiego spowodowaÅ‚a, że wielu z migrantów zostaÅ‚o wydalonych z Rosji zanim doczekali siÄ™ wynagrodzenia. OpieszaÅ‚ość MKOlu nie po raz pierwszy w ostatnich latach przyczyniÅ‚a siÄ™ do jawnego pogwaÅ‚cenia praw czÅ‚owieka, a powtarzajÄ…ce siÄ™ zaniedbania i brak zdecydowanej reakcji jest przecież sprzeczny z misjÄ…, jakÄ… stawia przed sobÄ… ruch olimpijski.

2741318940_f88eb102c7_o.jpgProtest przeciwko nieprzestrzeganiu praw czÅ‚owieka w Tybecie - Pekin 2008 fot. SFTHQ/flickr 

Zasady i misje, w zgodzie z którymi powinien funkcjonować i rozwijać siÄ™ MKOl zostaÅ‚y spisane w „karcie olimpijskiej”. Już pierwszy punkt dokumentu gÅ‚osi, że ruch olimpijski „…dąży do stworzenia sposobu życia opartego na radoÅ›ci z wysiÅ‚ku, wychowawczych wartoÅ›ciach dobrego przykÅ‚adu, odpowiedzialnoÅ›ci spoÅ‚ecznej i poszanowaniu uniwersalnych podstawowych zasad etycznych.” Jak siÄ™ okazuje przestrzeganie tej maksymy jest niemożliwe w sytuacji, kiedy organizatorem igrzysk olimpijskich zostajÄ… paÅ„stwa o autorytarnych rzÄ…dach, wysokim wskaźniku biedy i braku chÄ™ci poszanowania podstawowych praw czÅ‚owieka. Wypaczenie idei pokazaÅ‚y zarówno igrzyska zorganizowane w 2008 roku przez Chiny, a także tegoroczna impreza w Soczi.

Wojna a Olimpiada
WÄ…tpliwoÅ›ci co do decyzji o wyborze Pekinu na miejsce olimpiady pojawiÅ‚y siÄ™ na dÅ‚ugo przed rozpoczÄ™ciem igrzysk. Podczas fazy przygotowaÅ„ Chiny zostaÅ‚y oskarżone o nielegalne dostarczanie broni do Sudanu, a tym samym Å‚amanie embarga ONZ. SprzeciwiaÅ‚y siÄ™ też wysÅ‚aniu listu goÅ„czego za sudaÅ„skim prezydentem Omarem al-Baszirem, oskarżanym o inicjowanie ludobójstwa w Darfurze. Oburzenie wzbudzaÅ‚o też krwawe stÅ‚umienie protestów w Tybecie tuż przed rozpoczÄ™ciem igrzysk. TybetaÅ„ski rzÄ…d na uchodźctwie podaÅ‚, że Å›mierć w starciach Å›mierć poniosÅ‚o 99 osób. PojawiÅ‚o siÄ™ również doniesienie o torturach, w wyniku których zmarÅ‚a 38 letnia kobieta biorÄ…ca udziaÅ‚ w protestach.

2402541328_11ce35c316_o.jpgProtesty przeciwko stosowaniu tortur przez chiÅ„skie wÅ‚adze. fot. ntalka/ flickr.com

Po krwawych wydarzeniach w Tybecie ówczesny prezydent MKOlu Jacques Rogge oÅ›wiadczyÅ‚, że w sprawie tej prowadzona jest z wÅ‚adzami Chin, jak to nazwaÅ‚, „cicha dyplomacja”. PotÄ™piÅ‚ brutalność obu stron, ale jednoczeÅ›nie zaznaczyÅ‚, że trudno jest wyrokować w sprawie odpowiedzialnoÅ›ci. PodkreÅ›laÅ‚, że MKOl nie jest organizacjÄ… politycznÄ… i zaapelowaÅ‚, aby respektować chiÅ„skÄ… suwerenność. Brak stanowczej reakcji na krwawe wydarzenia w Tybecie oraz popieranie SudaÅ„skiego reżimu rzuciÅ‚o cieÅ„ na ruch olimpijski, który z zaÅ‚ożenia ma sÅ‚użyć „harmonijnemu rozwojowi czÅ‚owieka, z wizjÄ… propagowania miÅ‚ujÄ…cego pokój spoÅ‚eczeÅ„stwa…”

Podobne wÄ…tpliwoÅ›ci wzbudziÅ‚ w 2007 roku wybór Soczi na gospodarza Igrzysk Olimpijskich 2014 roku. W dniu wyborów kilkadziesiÄ…t kilometrów od miasta rozciÄ…gaÅ‚a siÄ™ strefa, w której trwaÅ‚a II Wojna CzeczeÅ„ska. Oficjalnie zakoÅ„czono jÄ… dopiero w kwietniu 2009 roku, co nie oznaczaÅ‚o, że wojska rosyjskie zaprzestaÅ‚y prowadzenia dziaÅ‚aÅ„ operacyjnych przeciwko czeczeÅ„skim separatystom.

Ludzka godność a Olimpiada

NajwiÄ™ksze obawy organizatorów igrzysk w Soczi wiÄ…zaÅ‚y siÄ™ z groźbÄ… zamachów terrorystycznych ze strony czeczeÅ„skich bojowników. Atak na moskiewski teatr na Dubrowce w październiku 2002 roku, czy zamach bombowy na dworzec i trolejbus w WoÅ‚gogradzie w grudniu 2013 roku sÄ… najgÅ‚oÅ›niejszymi akcjami tego typu. Dlatego nie dziwi, że aż jednÄ… piÄ…tÄ… budżetu olimpijskiego, 10 mld dolarów przeznaczono na zapewnienie Å›rodków bezpieczeÅ„stwa. Niestety poczynione nakÅ‚ady nie przyczyniÅ‚y siÄ™ do poprawy bezpieczeÅ„stwa na caÅ‚ym Kaukazie PóÅ‚nocnym, a jedynie zamieniÅ‚y Soczi w twierdzÄ™.

Restrykcyjna polityka bezpieczeÅ„stwa najmocniej uderzyÅ‚a w pracujÄ…cych przy budowie obiektów olimpijskich migrantów. Nie dość, że zmuszano ich do pracy w nieludzkich warunkach (7 dni w tygodniu, po 12 godzin), nierzadko nie wypÅ‚acano pensji, to na dodatek, kiedy przygotowania wkroczyÅ‚y w koÅ„cowÄ… fazÄ™, rozpoczÄ™to ich deportacjÄ™. SÅ‚użby bezpieczeÅ„stwa sprawdzaÅ‚y każdego, kto urodÄ… nie przypominaÅ‚ SÅ‚owianina. Nierzadko organy paÅ„stwowe byÅ‚y informowane o pobycie migrantów przez samych przedsiÄ™biorców, którzy wiedzieli, że deportowanym pracownikom nie bÄ™dÄ… musieli wypÅ‚acić należnych wynagrodzeÅ„.

Dopóki sprawami tj. zaszyciem ust przez Romana Kuznetsova nie zainteresowaÅ‚y siÄ™ Å›wiatowe media, MKOl pozostawaÅ‚ gÅ‚uchy na doniesienia HRW. Dopiero pod groźbÄ… utraty wiarygodnoÅ›ci dziaÅ‚acze ruchu olimpijskiego zdecydowali siÄ™ na przeprowadzenie kontroli. Można tylko przypuszczać jaka byÅ‚a skala nadużyć, skoro jedna inspekcja zorganizowana na kilka dni przed rozpoczÄ™ciem igrzysk wykazaÅ‚a, że nie wypÅ‚acono pensji na kwotÄ™ ponad 8 mln dolarów. MKOl zaniedbujÄ…c kontrole nad organizacjÄ… igrzysk doprowadziÅ‚ do sytuacji, w której nagminnie pojawiaÅ‚ siÄ™ brak poszanowania ludzkiej godnoÅ›ci, jednej z zasad stojÄ…cych u podstaw ruchu olimpijskiego.

Polityka a Olimpiada

Podtekst polityczny towarzyszy olimpiadzie niemalże od jej poczÄ…tku w XIX w. Igrzyska sÄ… okazjÄ… do pokazania sprawnoÅ›ci organizacyjnej wÅ‚adz paÅ„stwowych, czy gospodarczej i turystycznej promocji regionu. Nie sÄ… to jednak dziaÅ‚ania stojÄ…ce w sprzecznoÅ›ci z zapisem „karty olimpijskiej” mówiÄ…cym, że MKOl ma przeciwstawiać siÄ™ dziaÅ‚aniom politycznym lub komercyjnym nadużywajÄ…cym wykorzystywanie sportu i sportowców. Niestety w przeszÅ‚oÅ›ci zdarzaÅ‚y siÄ™ Olimpiady, na których sport byÅ‚ wykorzystywany instrumentalnie, jako narzÄ™dzie propagowania idei politycznych. Sztandarowe hasÅ‚o apolitycznoÅ›ci byÅ‚o nie do pogodzenia w przypadku organizacji igrzysk w nazistowskim Berlinie w 1936 roku, komunistycznej Moskwie w 1980 roku i kapitalistycznym Los Angeles w 1984 roku.

Bundesarchiv_Bild_183-G00825,_Berlin,_Olympiade,_Siegerehrung_Fünfkampf.jpgCeremonia wrÄ™czenia medali na olimpiadzie w Berlinie w 1936 roku fot. Stempka/ Wikipedia 

Po wyborze Pekinu na organizatora pojawiÅ‚a siÄ™ obawa, że i te igrzyska stanÄ… siÄ™ narzÄ™dziem do promowania politycznej doktryny. CzÅ‚onkowie MKOlu gÅ‚osowali za kandydaturÄ… Chin pomimo tego, że obieg informacji byÅ‚ Å›ciÅ›le kontrolowany, nie przestrzegano praw czÅ‚owieka, a na scenie politycznej istniaÅ‚a tylko jedna partia. Jeżeli dodać do tego, że koszty olimpiady wyniosÅ‚y 40 mld dolarów i byÅ‚ ponad 2,5 razy wiÄ™kszy od zorganizowanych 4 lara wczeÅ›niej igrzysk w Atenach, które zakoÅ„czyÅ‚y siÄ™ finansowÄ… porażkÄ…, to można mieć wÄ…tpliwość, czy celem igrzysk byÅ‚ sukces finansowy Pekinu.

Koszty organizacji olimpiady w Chinach zostaÅ‚y pobite w tym roku przez RosjÄ™. Szacuje siÄ™, że igrzyska w Soczi pochÅ‚onęły od 50 do 60 mld dolarów, czyli wiÄ™cej niż nakÅ‚ady, jakie zostaÅ‚y poniesione na zorganizowanie wszystkich dotychczasowych zimowych igrzysk olimpijskich. Tylko na marginesie można już wspomnieć, że imprezy na lodzie i Å›niegu zorganizowane ze znacznie mniejszym rozmachem, jak te w Turynie i Vancouver, nie przyniosÅ‚y zwrotu poczynionych inwestycji.

Lista naruszeÅ„ karty olimpijskiej przez organizatorów Olimpiady w Pekinie i Soczi jest oczywiÅ›cie o wiele dÅ‚uższa. Można do niej zaliczyć pogwaÅ‚cenie wolnoÅ›ci sÅ‚owa, nierespektowanie praw mniejszoÅ›ci politycznych, seksualnych, czy zniszczenia dokonane w Å›rodowisku naturalnym. Mnożenie przykÅ‚adów, a także brak wyraźnego sprzeciwu ze strony wÅ‚adz MKOlu pokazuje, że zasady spisane w karcie olimpijskiej sÄ… wartoÅ›ciami bez pokrycia, wykorzystywanymi jedynie przy promocji igrzysk. Ubrane w piÄ™knÄ… otoczkÄ™ ceremonii otwarcia, kiedy patrzÄ… na nie kamery caÅ‚ego Å›wiata wyglÄ…dajÄ… piÄ™knie i dostojnie, jednak gdy tylko Å›wiatÅ‚a jupiterów gasnÄ…, ta sama zasada „fair play” odstawiana jest do ciemnego skÅ‚adziku.