alicja.skorupko Alicja Skorupko

Rossija w książkach – czyli co czytać, aby zrozumieć Rosję

Wiele z pozycji stojÄ…cych na monumentalnej póÅ‚ce „Rosja” albo jeszcze wiÄ™kszej opisanej hasÅ‚em „Wschód” wielkÄ… literÄ… pisane, dotyka kwestii rosyjsko-wschodniej z perspektywy ciepÅ‚ego fotela stojÄ…cego w polskim mieszkaniu pseudorosjoznawcy.Co czytać, aby nie zagubić siÄ™ gÄ…szczu książek autorów, których okreÅ›lić można by mianem rosjoznawców-samozwaÅ„ców?

Rosja to nie taka wschodnia wersja dzikiego zachodu, jak próbuje siÄ™ udowadniać w wielu książkach. To też nie mistyczna kraina, w której może odrodzić siÄ™ duchowość, i gdzie dusza jest najszersza w Å›wiecie. I Rosja to też nie stan umysÅ‚u, i nie jest prawdÄ…, że Rosji rozumem nie ogarniesz. JeÅ›li odrzucić wszystkie wymyÅ›lone bÄ…dź przesadzone poglÄ…dy, można dopiero zacząć analizować i rozumieć ten kraj.

Bez tytułufot. Alicja Skorupko

Istnieje kilka takich książek, bez których podróż, nawet ta mentalno-poznawcza, nie może siÄ™ rozpocząć. Poniższy spis lektur to bardzo, ale to skrajnie bardzo, subiektywny wybór. Jest to jednak spis różnorodny, różnoperspektywistyczny i różnonarodowy. Jedna cecha Å‚Ä…czy wybrane pozycje – ich autorów trzeba znać!


„Imperium”
Ryszard Kapuściński

imperium-b-iext3207929Swoista biblia kraju, który siÄ™ rozpadÅ‚ i krajów, które dziÅ› funkcjonujÄ…. KapuÅ›ciÅ„ski z typowym sobie ukochaniem szczegóÅ‚u oddaÅ‚ charakter tej części Å›wiata, której losy sÄ… nam niezwykle bliskie. Opis ZwiÄ…zku Radzieckiego od wschodu do zachodu, i od póÅ‚nocy do poÅ‚udnia, nie straciÅ‚ na aktualnoÅ›ci. Charakter ludzi, pogoda, tradycje i podejÅ›cie do życia aż tak siÄ™ nie zmieniÅ‚y, a KapuÅ›ciÅ„ski potrafiÅ‚ sÅ‚owami oddać to, co ponadczasowe. Wielkiej polityki tu nie ma, jest natomiast skupienie siÄ™ na życiu i radzeniu sobie z przeciwnoÅ›ciami, nie tylko losu, ale i systemu. KapuÅ›ciÅ„ski nie wskazujÄ…c na nikogo palcem ani nikogo nie oskarżajÄ…c odkrywa wady i ubytki w systemie. Pokazuje, że imperium wcale nie jest tak wspaniaÅ‚e i niezniszczalne.

 

„Encyklopedia duszy rosyjskiej”
Wiktor Jerofiejew

Encyklopedia-duszy-rosyjskiej_Wiktor-Jerofiejew,images_product,6,83-07-02985-6.jpgW spisie lektur nie mogÅ‚o zabraknąć Rosjanina. Kto lepiej odpowie na pytanie, czym jest ta caÅ‚a „szeroka dusza rosyjska” oraz jakie sÄ… jej przejawy w życiu codziennym i politycznym. Jerofiejew odpowiada na pytania o rosyjskość bardzo szorstko, cynicznie, ale i z ogromnym dystansem do swojej tożsamoÅ›ci. ÅšciÄ…ga narodowÄ… dumÄ™ i mocarstwowe zapÄ™dy z rosyjskiej duszy i przedstawia jÄ… jak najbardziej golusieÅ„kÄ…. Jerofiejew pokazuje RosjÄ™ z kompleksami i niedostatkami, goniÄ…cÄ… Zachód i jednoczeÅ›nie niemogÄ…cÄ… go Å›cierpieć. Ten wspóÅ‚czesny rosyjski pisarz nie kryje siÄ™ z tym, że ojczyzna go drażni, ale jednoczeÅ›nie nie wyobraża sobie życia bez niej.  To miÅ‚ość okupiona cierpieniem i zÅ‚oÅ›ciÄ…. W „Encyklopedii…” Rosja jest zlepkiem przeciwnoÅ›ci i zaprzeczeÅ„, dziwnym tworem, który fascynuje, uwodzi, zniechÄ™ca i uzależnia.

 

„W rajskiej dolinie wÅ›ród zielska”, „BiaÅ‚a gorÄ…czka”, „Dzienniki koÅ‚ymskie”
 Jacek Hugo Bader

pakiet-w-rajskiej-dolinie-wsrod-zielska-biala-goraczka-dzienniki-kolymskie-b-iext12867988Pasjonatem Rosji jest Jacek Hugo-Bader, dziennikarz, który pierwszy raz na wschód pojechaÅ‚ trochÄ™ z przypadku. DziÅ› nie ukrywa, że nie wyobraża sobie swojego życia ani pracy bez kraju, w którym wszystko jest możliwe. PrzemierzyÅ‚ nie tylko RosjÄ™, skutecznie omijajÄ…c jej gÅ‚ówne miasta, a skupiajÄ…c siÄ™ na szczególe gÅ‚ubinek, czyli zapomnianych wiosek, ale i kraje byÅ‚ego ZwiÄ…zku Radzieckiego. W pierwszej książce „W krainie poÅ›ród zielska” tworzy obraz post-sowieckich krajów. To nie jest „imperium 20 lat później”. KapuÅ›ciÅ„ski opisywaÅ‚, dostrzegaÅ‚, analizowaÅ‚ i tÅ‚umaczyÅ‚. Hugo-Bader bardziej siÄ™ dziwi i wyszukuje „dziwactwa” czy niecodzienne widoki, niż je tÅ‚umaczy. „BiaÅ‚a gorÄ…czka” to podróż przez ogrom Syberii, jej ludzi, zwyczaje, tradycje, jÄ™zyki, kulturÄ™ i, co ważne, jeÅ›li nie najważniejsze, nierosyjskość. „Dzienniki koÅ‚ymskie” to reportersko-podróżnicza trzecia książka o Rosji. Hugo-Bader stopem przemierza SyberiÄ™, od KoÅ‚ymy po AÅ‚taj, aby zobaczyć, jak dziÅ› mieszkajÄ… ludzie na terenach, które sÄ… wielkim cmentarzyskiem, miejscem, gdzie istniaÅ‚y Å‚agry. Rosja Hugo-Badera jest krainÄ… czarów, miejscem, gdzie wszystko jest możliwe, gdzie niecodzienność jest codziennoÅ›ciÄ….

 

„GÅ‚owÄ… o mur Kremla”
Krystyna Kurczab-Redlich

Glowa o mur Kremla_cov.jpgTak bardzo krytycznych gÅ‚osów wobec polityki Rosji czÄ™sto siÄ™ nie spotyka. Kurczab-Redlich nie tylko nie zgadza siÄ™ na grÄ™ rosyjskich przywódców w demokracjÄ™ i zabawÄ™ z prawem, ale i wyciÄ…ga na jaw afery, zatuszowane sprawy, przestÄ™pstwa i zbrodnie. Dziennikarka przeÅ›wietla polityków, przedstawia ich barwne i szokujÄ…ce przeszÅ‚oÅ›ci, rzadko kiedy majÄ…ce coÅ› wspólnego z prawem. Z gorliwoÅ›ciÄ…, podobnÄ… do tej, którÄ… charakteryzowaÅ‚a siÄ™ Anna Politkowska, dokonuje imponujÄ…cej, dokÅ‚adnej analizy wojen czeczeÅ„skich. Książki, tak szczegóÅ‚owej, dokÅ‚adnej, peÅ‚nej nazwisk, dat, miejsc, i niestety liczb ofiar systemu, wiele nie jest w szeregu literatury o Rosji.

 

„Dzieci Groznego”
Asne Seierstad

dzieci-groznego-b-iext3982322.jpgRosji podobno zrozumieć nie można, choć SÅ‚owianom przychodzi to pewnie znacznie Å‚atwiej niż innym narodom. Norweska pisarka i dziennikarka – Asne udowodniÅ‚a, że nie tylko bratnie narody rozumiejÄ… siÄ™ najlepiej. Przebrana na CzeczenkÄ™, co musiaÅ‚o być nie lada wyzwaniem ze wzglÄ™du na skandynawskÄ… urodÄ™ Asne, nielegalnie docieraÅ‚a do Czeczenii, i z podrobionymi dokumentami przekraczaÅ‚a granicÄ™. MieszkajÄ…c u zwykÅ‚ych ludzi, opisaÅ‚a koszmar i okrucieÅ„stwo wojny w Czeczenii, postawy rosyjskich wojsk, żoÅ‚nierzy, czeczeÅ„skich bojowników oraz zwykÅ‚ych Rosjan i Czeczenów. „Dzieci Groznego” to piÄ™kny reportaż, mimo opisywanego koszmaru wojny, jest niezwykle spokojny. Pomimo wielu emocji i prywatnych przemyÅ›leÅ„ autorki, jest klarowny, przejrzysty, autentyczny i kompetentny. „Dzieci Groznego” to bardzo smutna opowieść o równie smutnym okresie wspóÅ‚czesnej Rosji.

 

Ten spis lektur mógÅ‚by powstawać w nieskoÅ„czoność. Przedstawione w tym zestawie perspektywy sÄ… pewnego rodzaju kalejdoskopem czy też mozaikÄ…, z której wyÅ‚ania siÄ™, może dość kanciasty, ale mimo wszystko prawdziwy obraz Rosji, ze swojÄ… wielkoÅ›ciÄ…, wspaniaÅ‚oÅ›ciÄ…, tragicznoÅ›ciÄ… i koszmarnoÅ›ciÄ…. Bo Rosja jest kontrastem, jest dobra i zÅ‚a, piÄ™kna i szpetna, wspaniaÅ‚a i dotykajÄ…ca dna w tym samym czasie.