Marianna Marianna Fijewska

Belfast. 99 ścian pokoju

W roku 2009 Polska rozegraÅ‚a zaciekÅ‚y mecz z IrlandiÄ… PóÅ‚nocnÄ… w BelfaÅ›cie. Mecz zakoÅ„czyÅ‚ siÄ™ wynikiem 3:2. Nie dla nas. OdpowiedziÄ… pseudokibiców wysmarowanych biaÅ‚o-czerwonÄ… farbÄ… byÅ‚o zdemolowanie jednego z najsÅ‚ynniejszych pubów w BelfaÅ›cie. Miejscowi Irlandczycy nie pozostali dÅ‚użni wobec polskiej uprzejmoÅ›ci. Zorganizowali seriÄ™ ataków na niewinne polskie rodziny, zamieszkujÄ…ce jednÄ… z dzielnic Belfastu. Organizacja polonijna w Irlandii uruchomiÅ‚a projekt, majÄ…cy pomóc drÄ™czonym rodzinom. Tak wÅ‚aÅ›nie autorka książki, Aleksandra Łojek trafiÅ‚a do najuboższych dzielnic Belfastu – miasta, które kilka miesiÄ™cy później nazwaÅ‚a „miejscem z rozdwojeniem jaźni

Northern Ireland_034Fot:Mariusz Smiejek / www.mariuszsmiejek.com

The Troubles – tak okreÅ›la siÄ™ czas najcięższych zamieszek na terenie Irlandii PóÅ‚nocnej miÄ™dzy lojalistami (osoby wywodzÄ…ce siÄ™ z brytyjskiego spoÅ‚eczeÅ„stwa, zazwyczaj wyznania protestanckiego), a republikanami (osoby pochodzenia irlandzkiego, zazwyczaj wyznania katolickiego). W 1921 roku powstaÅ‚a Irlandia PóÅ‚nocna, uzyskujÄ…c przy tym status prowincji Wielkiej Brytanii. ByÅ‚ to poczÄ…tek nieustajÄ…cych konfliktów pomiÄ™dzy mieszkaÅ„cami jednego terytorium, lecz wywodzÄ…cymi siÄ™ z dwóch innych krajów. Zamieszki trwaÅ‚y od 1968 do 1998 roku, zginęło w nich ponad trzy tysiÄ…ce ludzi. Belfast to miasto splamione krwiÄ…, w którym ataki terrorystyczne, strzelaniny i tortury byÅ‚y codziennoÅ›ciÄ…. The Troubles zakoÅ„czyÅ‚y siÄ™ Porozumieniem WielkopiÄ…tkowym, na mocy którego wypuszczono z wiÄ™zieÅ„ zarówno brytyjskich, jak i irlandzkich bojowników. Darowano im wszelkie zbrodnie, jako umotywowane politycznie. Bojownicy zaangażowani w The Troubles dziÅ› sÄ… rodzicami lub dziadkami. I wciąż pamiÄ™tajÄ…. PamiÄ™tajÄ… także ich dzieci i wnuki. Trudno zapomnieć, gdy dwie przecznice dalej żyje morderca braci lub rodziców. Belfast to miasto, w którym ofiary i kaci żyjÄ… obok siebie, a czÄ™sto kat i ofiara to jedna osoba. 

Northern Ireland_008Fot:Mariusz Smiejek / www.mariuszsmiejek.com

Reportaż Aleksandry Łojek skÅ‚ada siÄ™ z kilkunastu rozdziaÅ‚ów. Każdy z nich opisuje losy poszczególnych ludzi. DziÄ™ki tej formie Łojek udaÅ‚o siÄ™ opowiedzieć historiÄ™ caÅ‚ego Belfastu. PrawdziwÄ… historiÄ™– zÅ‚ożonÄ… z tysiÄ™cy rodzinnych dramatów i osobistych tragedii. W książce możemy przeczytać miÄ™dzy innymi o Waynie– brytyjskim lojaliÅ›cie, który zabiÅ‚ dwóch katolickich Irlandczyków. DziÅ› pomaga nastoletnim alkoholikom i narkomanom, organizuje warsztaty i ratuje ich przed wiÄ™zieniem. O Ricku brytyjskim policjancie, który codziennie sprawdza podwozie samochodu w poszukiwaniu bomby. O Ronanie innym policjancie, który pewnego ranka, pięć lat temu, nie zajrzaÅ‚ pod samochód. ZginÄ…Å‚ na miejscu. Jego Å›mierć zostaÅ‚a podsumowana napisem na murze, w jednej z republikaÅ„skich dzielnic: Psy (...) patrzcie, co was czeka. O Jenny, starej alkoholiczce, byÅ‚ej oficer republikaÅ„skiej organizacji paramilitarnej. Z rozkazu Jenny ginÄ™li lojaliÅ›ci, którzy zabili jej pierwszego syna. Potem drugiego. Potem trzeciego. DziÅ› Jenny nie ma dzieci, ani wÅ‚adzy. Ma za to czas, który zapija w jednym z republikaÅ„skich pubów. O lojaliÅ›cie Johnie, który zakochaÅ‚ siÄ™ w katoliczce Aislin. MiÅ‚ość byÅ‚a tak silna, że przetrwaÅ‚a w ukryciu 8 lat. W koÅ„cu o Aislin dowiedzieli siÄ™ inni lojaliÅ›ci. Zagrozili Johnowi Å›mierciÄ…. Nigdy wiÄ™cej nie zobaczyÅ‚ siÄ™ z ukochanÄ…. O oÅ›mioletnim chÅ‚opcu, napotkanym w dzielnicy republikaÅ„skiej, który sam o sobie powiedziaÅ‚ „Napisz, że nazywam siÄ™ Jimmy McCornick i że idÄ™ rzucać kamieniami w policjÄ™, a potem w te Å›mieci, pieprzonych protestantów.  

Northern Ireland_001Fot:Mariusz Smiejek / www.mariuszsmiejek.com

„StojÄ™ po stronie ofiar The Troubles. ObojÄ™tnie, z której strony. mówi Aleksandra Łojek, a jej sÅ‚owa znajdujÄ… potwierdzenie w książce. OpisujÄ…c zarówno republikanów, jak i lojalistów, autorka zachowuje obiektywizm. Osobiste historie jednych i drugich sÄ… do siebie Å‚udzÄ…co podobne. Różni ich wyznanie i pochodzenie. Łączy nienawiść. Ogromna nienawiść, trawiÄ…ca ich czÄ™sto pijane, wytatuowane ciaÅ‚a.

To książka, której podstawÄ™ stanowi mieszanka wrażliwoÅ›ci i wnikliwoÅ›ci.  Autorka opisuje mieszkaÅ„ców Belfastu krótko i rzeczowo. Nie zapomina jednak wspomnieć o ich tatuażach, sztucznych brwiach, plamach wÄ…trobowych i wyblakÅ‚ych spojówkach. Przy pomocy tych subtelnych szczegóÅ‚ów, rysuje obraz wielkiej tragedii, która dotknęła weteranów The Troubles. Łojek odziera Belfast z kolorowych wakacyjnych ogÅ‚oszeÅ„ i zdjęć uÅ›miechniÄ™tych turystów. Pokazuje biedÄ™ dzielnic, smród ulic i dramat ludzi, bÄ™dÄ…cych więźniami wÅ‚asnej przeszÅ‚oÅ›ci. Jednak spomiÄ™dzy opisujÄ…cymi cierpienie wersów przebija nadzieja. Nie wszÄ™dzie i nie w każdej historii. Lecz na tyle mocno, że po zakoÅ„czeniu książki myÅ›li siÄ™ o ludziach, którzy zabijali, a dziÅ› pomagajÄ…. Którzy byli torturowani, a dziÅ› starajÄ… siÄ™ przestać nienawidzić. 

W ostatnim zdaniu chciaÅ‚am zawrzeć podsumowanie książki, ale dostrzegÅ‚am w niej zbyt dużo kontrastów. „Belfast. 99 Å›cian pokoju to reportaż o strachu i odwadze, nienawiÅ›ci i pragnieniu pokoju, zwÄ…tpieniu i nadziei.